Salezjanie Księdza Bosko w Polsce

Wychowanie do wiary przez wieki

ks. Piotr Szlufik SDB
Prezentacja książki "Historia katechezy. Katecheza średniowiecza" napisanej przez ks. Romana Murawskiego SDB. Nowe i pionierskie – na gruncie nauki polskiej – dzieło dotyczące historii posługi katechetycznej Kościoła łacińskiego na Zachodzie.

Po czterech latach od ukazania się pierwszego tomu Historii katechezy poświęconej katechezie pierwszych wieków chrześcijaństwa, do rąk polskiego czytelnika trafia następny wolumin z tej serii. Część druga, wydana – jak w przypadku tomu pierwszego – przez Wydawnictwo Salezjańskie z Warszawy, nosi podtytuł: Katecheza w średniowieczu i liczy 368 stron. Autorem publikacji jest znany w kręgach naukowych i katechetycznych salezjanin ks. Roman Murawski (prof. dr. hab. teologii, wieloletni wykładowca UKSW i innych uczelni, tłumacz, recenzent podręczników do katechezy, autor licznych książek i artykułów naukowych, członek wielu stowarzyszeń katechetycznych).

Książka posiada przejrzystą kompozycję. Zasadniczą część publikacji tworzą trzy rozdziały zatytułowane kolejno: Katecheza wczesnego średniowiecza (s. 15-104), Katecheza w epoce karolińskiej (s. 105-151), Rozwój katechezy po Soborze Laterańskim IV (1215) (s. 153-293) podzielone na punkty i podpunkty. Dopełnieniem poszukiwań badawczych Autora jest ostatni – czwarty – rozdział pt. Nauczanie katechetyczne w średniowiecznej Polsce (s. 295-340). W książce znajdują się także standardowe elementy tego typu publikacji: Spis treści (s. 3-5), Wykaz skrótów (s. 6), Wstęp (s. 7-9), Wprowadzenie (s. 11-14) i Bibliografia (s. 341-367).

Prezentowana książka jest naukową analizą działalności katechetycznej Kościoła katolickiego w wiekach średnich. Dzieło nie jest podręcznikiem historycznym w ścisłym znaczeniu tego słowa. To raczej zbiór historycznych szkiców (zob. s. 7), w których ks. Murawski - skupiając się na zagadnieniach najważniejszych - pokazuje główne linie rozwoju katechezy w jej kontekście historycznym i duszpasterskim (s. 7). Autor książki własną refleksją obejmuje blisko tysiącletni okres historii (od końca V do początków wieku XV) podzielony na trzy wyraźne etapy. Pierwszy z nich – wczesne średniowiecze, to czas, w który wpisała się działalność ewangelizacyjna i katechizacyjna Cezarego z Arles, Marcina z Bragi i Grzegorza Wielkiego oraz w którym nastąpił rozwój szkolnictwa kościelnego. Drugi okres – związany z karolińskim programem nauczania religijnego – odznacza się odnową życia religijnego i umysłowego, wysiłkami w nauczaniu chrześcijańskim wiernych, podjętym kształceniem duchownych oraz owocuje w pojawiających się pismach katechetycznych (homiliarze, podręczniki i katechizm). Ostatni prezentowany przez Autora okres odnosi się do ważnych zmian, jakie nastąpiły po Soborze Laterańskim IV (1215 r.). Jego dekrety wywołały, bowiem prawdziwy zwrot pastoralny XIII wieku.

Publikacja – od strony formalnej – zasługuje na wysoką ocenę. Rzetelność naukową i kunszt badawczy ks. Murawskiego potwierdzają: doskonała umiejętność analizy i syntetycznego ujmowania wniosków, oparcie pracy na licznych źródłach i literaturze badanego przedmiotu proweniencji polskiej i zagranicznej (warto w tym miejscu zauważyć, że spis bibliograficzny liczy przeszło czterysta pięćdziesiąt pozycji), imponująca liczba odsyłaczy (w sumie książka liczy przeszło tysiąc przypisów) pełniących funkcję informującą i uzupełniającą oraz wysoka kultura języka, która sprawia, że lektura dzieła jest intelektualną przyjemnością. Z całą pewnością książka wypełnia istniejącą lukę w literaturze przedmiotu. Do tej pory brakowało bowiem całościowego ujęcia historii katechezy. Publikacja ks. Murawskiego otwiera także drogę do dalszych badań, np. nad średniowieczną katechezą w Polsce, której wciąż nie ma.

Dzieło ks. prof. dra hab. Romana Murawskiego pt. Historia katechezy, Część II, tom I, Katecheza w średniowieczu zasługuje na szczególną uwagę historyków Kościoła (mediewistów), badaczy historii katechezy w ogólności i działalności katechetycznej w średniowiecznej Polsce. Pozycja może zainteresować także katechetów i duszpasterzy. Zapewne lektura znajdzie się w bibliotekach seminaryjnych oraz wydziałów teologicznych wyższych uczelni. Cieszy fakt, iż trudu wydania książki podjęło się Wydawnictwo Salezjańskie z Warszawy. Można żywić nadzieję, że w dalszej swojej działalności będzie promowało publikacje ambitne i, od strony naukowej, wartościowe. Autorowi natomiast należy życzyć wytrwałości w kontynuowaniu pracy, której owocem będzie kolejny tom dedykowany dziejom katechetycznej posługi Kościoła katolickiego. Warto jednak, aby następna część Historii katechezy została opatrzona streszczeniem w jednym z języków kongresowych, którego zabrakło w dotychczas wydanych tomach.

Łacińska paremia mówi: Historia magistra vitae est – Historia jest nauczycielką życia. Faktycznie, dzieje ludzkości mają charakter pedagogiczny, wychowawczy. Czy jednak lektura Historii katechezy nauczy czegoś współczesnych odbiorców tej pozycji księgarskiej? To pokaże czas.

* * *

Ks. Roman Murawski SDB, Historia katechezy, Część II, tom I, Katecheza w średniowieczu, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 2015, ss. 366+2 [nlb].

Tagi