Przejdź do treści

Wiadomości

Relikwie i tkaniny z Lądu na Zamku Królewskim w Warszawie

  • 3 lipca 2014 r.
Opis do obrazka znajduje się na dole tekstu po lewej. (fot. wsdts.pl)
Opis do obrazka znajduje się na dole tekstu po lewej. (fot. wsdts.pl)

Po zakończeniu pilotażowych badań i konserwacji czterech relikwii głów Towarzyszek św. Urszuli – cząstki kolekcji 55 relikwii głów Kolońskich Męczenniczek przechowywanych w Lądzie, relikwie, dekorujące je tkaniny i przedmioty znalezione przy relikwiach zostały zaprezentowane na specjalnej wystawie na Zamku Królewskim w Warszawie.

Kolekcja relikwii św. Urszuli i jej Towarzyszek w Lądzie należy do największych tego typu zbiorów i stanowi unikalny w naszym kraju, i bardzo rzadki w Europie, zespół zachowany wraz z oryginalną dekoracją. Z tego powodu podjęto decyzję o przeprowadzeniu szczegółowych badań i konserwacji wybranej grupy czterech głów i dekorujących je tkanin. Prace badawcze i konserwatorskie wykonano w Katedrze Konserwacji i Restauracji Tkanin Zabytkowych na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie pod kierunkiem prof. Heleny Hryszko i ks. dra Janusza Nowińskiego – kustosza zabytków lądzkiego opactwa. Podczas badań okazało się, że każdą z głów okrywają trzy warstwy tkanin, z których najmłodsza, wierzchnia, pochodzi z połowy XIX w. Pod nią zachowana jest dekoracja wykonana z pąsowego i zielonego atłasu, którego powstanie datuje się na koniec XV lub początek XVI w. Kolejna, najstarsza warstwa sięga czasów średniowiecza. Wśród średniowiecznych tekstyliów znajdują się trzy fragmenty unikatowej, utkanej z jedwabiu i haftowanej złotem tkaniny, dekorowanej blisko 60. herbami średniowiecznego rycerstwa. Pierwotnie, zanim została użyta do dekoracji relikwii, z tkaniny tej wykonane było prawdopodobnie nakrycie głowy. Konserwację tej bezcennej tkaniny przeprowadziła prof. Helena Hryszko.

Zespół 60. herbów dekorujących niezwykle kosztowną, tkaninę herbową z Lądu to bez wątpienia jeden z najcenniejszych w Europie zabytków wczesnej sztuki heraldycznej. Niewiele zachowało się zabytków sprzed początków XIV w., które mogą zaświadczyć tak dobitnie, jak tkanina z Lądu, że herby już wówczas pełniły doniosłą rolę symbolu, w którym wyrażało się całe bogactwo treści, łączących się z odczuwaniem własnej tożsamości, a także poczuciem więzi rodzinnej, więzów stanowych, lennych czy państwowych. Takie zaś jest przesłanie tkaniny z Lądu, którą ze względu na charakterystyczne cechy stylizacji heraldycznej trzeba datować najpóźniej na lata około 1270 – 1280. Jest więc jednym z najwcześniejszych i najbogatszych świadectw funkcjonowania heraldyki jako systemu komunikacyjnego poza sferą obyczaju wojskowego (dr Przemysław Mrozowski).

Podczas badań odnaleziono w dekoracji relikwii również fragmenty bardzo cennych XIII-wiecznych tkanin, m.in. fragment szaty liturgicznej (alby) z bardzo rzadkim haftem, fragment jedwabnej siatki na włosy oraz pergaminową kartę z tekstem psalmów zapisanych minuskułą karolińską.

Z uwagi na bezcenną wartość artystyczną i historyczną złotej tkaniny z herbami jej oryginał po konserwacji został rozpięty na jedwabnej siatce i złożony w bezpiecznej oprawie. Relikwia głowy została okryta kopią tkaniny herbowej, dokumentującej jej pierwotne ułożenie na relikwii. Podobnie, aby odsłonić wcześniejsze warstwy dekoracji, wykonano dwie atrapy relikwii głów i upięto na nich XIX- wieczną dekorację tekstylną i kwiatową, która okrywała warstwy wcześniejsze.

Na temat wystawy na Zamku Królewskim zobacz: http://www.zamek-krolewski.pl/zwiedzanie/ekspozycje-czasowe/specjalny-p…

Relikwie i tkaniny z Lądu – opis do fotografii z oznaczeniami

A.
Trzy fragmenty Tkaniny herbowej z Lądu dekorowanej ponad 50. tarczami z herbami średniowiecznego rycerstwa, unikatowa technika tkacka i hafciarska z użyciem złotej nici i jedwabiu, 1. połowa XIII w., Nadrenia (?). Konserwacja prof. Helena Hryszko.

B.
Pergaminowa karta psałterza z tekstami Psalmów zapisanymi minuskułą karolińską, ok. połowy XIII w.

C.
Fragmenty średniowiecznych tkanin znalezione przy relikwiach głów: fragment jedwabnej siatki na włosy haftowanej ornamentem geometrycznym; fragment tkanej wzorzyście tkaniny lnianej (obrus ołtarzowy?).

D.
Kolekcja XVIII-wiecznych szpilek krawieckich znalezionych w tekstyliach dekorujących relikwie głów.

E.
Fragment XIII-wiecznej szaty liturgicznej (alby) z bardzo rzadką dekoracją hafciarską kończącą plisowany odcinek lnianego płótna – jedyny tego typu przykład w polskich zbiorach.

F.
Atrapa relikwii głowy okryta XIX-wieczną warstwą dekoracji relikwii: jedwabiem, srebrnymi taśmami na jedwabnej siatce i tekstylnymi kwiatami.

G.
Atrapa relikwii głowy okryta XIX-wieczną warstwą dekoracji relikwii: jedwabiem, srebrnymi taśmami na jedwabnej siatce i tekstylnymi kwiatami.

H.
Skrzynka relikwiarzowa z ołtarza św. Urszuli (1721 r.) z relikwiami głów na aksamitnych poduszkach okrytymi tkaninami: z lewej jedwab z ok. połowy XIII w., z prawej atłas z końca XV/pocz. XVI w.

I.
Skrzynka relikwiarzowa z ołtarza św. Urszuli (1721 r.) z relikwią głowy na aksamitnej poduszce dekorowaną tkaninami i tekstylnymi kwiatami z ok 1850 r.

J.
Relikwia głowy okryta kopią tkaniny herbowej, której oryginał po konserwacji został rozpięty na jedwabnej siatce i złożony w bezpiecznej oprawie.

Autor

ks. Janusz Nowiński SDB
Kustosz Zabytków Dawnego Opactwa w Lądzie

Źródło

wsdts.pl


Udostepnij